Historia Polonii w Austrii Drukuj
 

POLACY W AUSTRII - HISTORIA I STATYSTYKA

 

Polaków w Austrii spotykamy w historii często. Tędy pielgrzymowali do Rzymu. Tu przybył w 1683 r., z odsieczą oblężonemu Wiedniowi Król Jan III Sobieski. 13 razy połączyły się poprzez małżeństwa rody panujące naszych krajów. Tutaj zmarł król polski Bolesław III śmiały i uczył się św. Stanisław Kostka. 

 

Emigracja do Austrii rozpoczęła się jednak praktycznie w okresie zaborów, głównie w drugiej połowie XIX w. Polacy osiągnęli w tym czasie znaczną pozycje w stolicy cesarstwa. Urząd kanclerza pełnili hr. Alfred Potocki i hr. Kazimierz Badeni, a przewodniczącym Izby Poselskiej Parlamentu był Franciszek Smolka. Bywali tu Chopin, Sienkiewicz, Kiepura i wielu innych sławnych polskich artystów.

 

W 1801 r. podjęto starania o stworzenie polskiego duszpasterstwa. Od roku 1897 r. mają Polacy własny Kościół Polski przy Rennweg. Od 1906r. także znany kościół na Kahlenberg i urządzona tam przez rodaków kaplica Sobieskiego jest pod opieką polskich OO Zmartwychwstańców.

 

W 1864 r. powstaje pierwsza organizacja polska „Ognisko” a w 1884 r. szkoła polska. W dziejach diaspory polskiej datą szczególną jest rok 1894. W tym bowiem roku (28 listopada) w Namiestnictwie Dolnej Austrii zostało zarejestrowane Stowarzyszenie Polskie „Strzecha” (późniejsza nazwa Związek Polaków w Austrii „Strzecha”), najstarsza organizacja polonijna w Europie.

 

W r. 1893 z inicjatywy m.in. niektórych członków „Ogniska” ukonstytuowało się Towarzystwo „Sokół”. Od 1896 r. (data rejestracji) do dziś organizacja ta działa pod nazwą Polskie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół Polski” – Gniazdo 1 w Wiedniu.” W 1908 r. rodacy zakupili ze swych składek budynek przy Boerhaaveg. 25 w 3-ciej dzielnicy Wiednia, który pod nazwą Dom Polski jest dzisiaj siedzibą Polskiej Akademii Nauk Stacji Naukowej w Wiedniu. W budynku znajduje sie także biuro Forum Polonii. Na początku wieku liczba Polaków znacznie wzrasta i osiąga w 1914 r. tylko w Wiedniu ok. 50 tys.

 

Po roku 1918 wielu osiadłych tu Polaków wróciło do Ojczyzny, która odzyskała niepodleglość. W Austrii nadal funkcjonowały polskie organizacje, działała szkoła i biblioteka, rozwinęło się harcerstwo, kontynuował działalność „Sokół Polski”.

 

Druga wojna światowa zagnała pod Alpy tysiące robotników przymusowych i wieźniów obozów koncentracyjnych. W Mauthausen i jego filiach zamordowanych zostalo ponad 60 tys. obywateli polskich -blisko połowa wszystkich ofiar tego obozu. We włączonej do III Rzeszy Austrii zakazana została jakakolwiek działalność polska i używanie języka polskiego.

 

Rok 1945 zastał w Austrii ok. 100 tys. Polaków, większość w zachodnich strefach okupacyjnych.

 

Następnych kilka lat, to czas niezwykłej polskiej aktywności (kilkudziesięciu polskich księży, tysiące uczniów polskich szkół, setki harcerzy, liczne czasopisma itd). Do roku 1950 większość naszych rodaków powróciła jednak do Polski lub wyemigrowała dalej. Pod koniec lat 60-tych żyło w Austrii tylko ok. 6 tys. Polaków.

 

Od roku 1968 zaczeła narastać ekonomiczna i polityczna emigracja z Polski, a stan wojenny w 1981 r. zastał w Austrii ponad 30 tys. osób.

 

Duża liczba emigrantów, wśród których było wielu działaczy „Solidarności”, trudna syuacja polityczna w Polsce i wreszcie wizyta Ojca Swiętego w 1983 r. niezwykle zaktywizowały Polonię. Powstało wiele nowych organizacji i punktów duszpasterskich na terenie całego kraju.

 

Obecnie żyje w Austrii prawie 100 tys. Polaków. Większość skupiona jest w Wiedniu i jego okolicach. Istnieją jednak też duże ośrodki w Linzu, Grazu, Salzburgu, Innsbrucku, Klagenfurcie i wiele mniejszych w innych regionach Austrii. W Wiedniu działa I Szkoła Społeczna oraz Szkolny Punkt Konsultacyjny przy Ambasadzie RP w Wiedniu, a w ok. 30 austriackich szkołach polskie dzieci pobierają darmową naukę j. polskiego. Działają polskie kluby, biblioteki, wideoteki, księgarnie, restauracje, sklepy i coraz więcej polskich i polsko-austriackich firm. W Austrii żyje i pracuje wielu absolwentów polskich wyższych uczelni, artystów i cała armia cenionych fachowców różnych zawodów. Jest tu blisko 300 polskich lekarzy, tudzież księży katolickich, wiele setek inżynierów, techników i pielęgniarek.

 

Corocznie we wrześniu organizowane są Dni Polskie i podejmowanych jest wiele ciekawych inicjatyw zbliżających oba narody.

 

Miejscem szczególnych spotkań Polaków pozostaje Kościół Polski przy Renweg z przyległym centrum duszpasterskim „Emaus”, podobnie jak blisko 20 ośrodków duszpasterstwa we wszystkich rejonach Austrii. Tylko do Polskiej Misji Katolickiej na ul.  Rennweg przybywa co niedzielę ok. 6 tys. wiernych.

 

W całym kraju działa aktualnie ponad 30 organizacji polonijnych, z których znakomita wiekszość zrzeszona jest w zarejestrowanej w roku 1991 Wspólnocie Polskich Organizacji w Austrii – Forum Polonii .

 

Poniżej fragmenty wybrane z  artykułu Władysława Kucharskiego  p.t. „115 lat Związku Polaków w Austrii „Strzecha”

 

W dziejach diaspory polskiej datą szczególną jest rok 1894. W tym bowiem roku (28 listopada) w Namiestnictwie Dolnej Austrii zostało zarejestrowane Stowarzyszenie Polskie „Strzecha” (późniejsza nazwa Związek Polaków w Austrii „Strzecha”).

 

Do utworzenia stowarzyszenia walnie przyczynili się świadomi narodowo Polacy osiadli w Wiedniu, na czele z radcą dworu Piusem Twardowskim. Jemu członkowie „Strzechy” powierzyli funkcję prezesa, którą piastował w latach 1894 – 1898.

 

„Strzecha”, od zarania rozwijając różnorodne formy działalności kulturalno-oświatowej i społecznej, miała na celu „stworzenie szerokiego ogniska ogólnopolskiego z wykluczeniem wszelkich różnic i odcieni kastowych, ogniska, które połączy wszystko, co polskie w jedną zwartą całość pod wezwaniem pracy narodowej i pielęgnowania idei polskich” („Rocznik Stowarzyszenia Polskiego 'Strzecha' w Wiedniu – 1907”, s.1).

 

W pierwszych dwóch dekadach istnienia „Strzecha” zrzeszała głównie urzędników zatrudnionych w naczelnych organach administracji austriackiej, właścicieli przedsiębiorstw przemysłowych i zakładów usługowych oraz twórców, adwokatów, lekarzy i księży. W początkowym okresie stowarzyszenie liczyło niespełna 200, w 1913 r. 227 członków, a w okresie największego rozwoju, tj. w 1984 r., zrzeszało 1286 członków.

 

W ramach „Strzechy” działało kilka zespołów artystycznych i oświatowych. Od 1905 r. w jej łonie istniał Polski Związek Literacki, często zwany też Kołem Literackim, który urządzał ciekawe odczyty pod nazwą „Żywy Dziennik”. Każdy „Żywy Dziennik”, obok stałej części literackiej , zawierał informację o ważniejszych sprawach społecznych, kulturalnych i politycznych, zwłaszcza o losach Polaków żyjących w zaborach pruskim i rosyjskim.

 

W latach 1906-1914 żywą działalność w ramach „Strzechy” rozwijały kabarety i teatr amatorski.

 

Członkowie „Strzechy” byli niestrudzonymi propagatorami zamysłu – zrodzonego w latach 80. XIX w. - utworzenia w Wiedniu instytucji o charakterze oświatowym pod nazwą „Dom Polski”. W sprawozdaniu „Strzechy” za rok 1906 została przedstawiona śmiała i zarazem realna koncepcja nabycia obiektu dla Polonii oraz naszkicowano profil przyszłej instytucji. Autorem projektu nabycia „Domu Polskiego” był dr Henryk Monat.

 

Obecnie w obiekcie tym mają swoją siedzibę Stacja Naukowa Polskiej Akademii Nauk, „Strzecha” oraz FORUM POLONII.

 

Nowy rozdział w dziejach „Strzechy” przypadł na lata I wojny światowej. Wielkie było brzemię obowiązków, którym musiały podołać stowarzyszenia i instytucje polskie i polonijne w rdzennej Austrii. Wówczas napłynęła do Wiednia 200-tysięczna fala uchodźców z Galicji i Bukowiny; dla nich „Strzecha” szeroko otworzyła podwoje, stając się jednym z ważnych ognisk życia społeczno-opiekuńczego, kulturalno-oświatowego i narodowego.

 

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 r. powracały do niej znad Dunaju zastępy uchodźców, a także wielu urzędników i oficerów, którzy piastowali wysokie stanowiska w organach państwa austriackiego. Wśród Polonii austriackiej przez pewien czas istniało przekonanie, że już nigdy nie będą tętnić życiem istniejące tam od dziesiątków lat stowarzyszenia i instytucje polonijne. Jednak na początku lat 20. okazało się, że w Austrii żyje ok. 50 tys. Polaków i osób polskiego pochodzenia. Wielu członków stowarzyszenia brało czynny udział w pracach polonijnych bratnich organizacji.

 

Z chwilą wcielenia Austrii do III Rzeszy niemieckiej (1938 r.) działalność „Strzechy” oraz innych stowarzyszeń i instytucji polonijnych została drastycznie ograniczona.

 

Nieco później życie organizacyjne polskiej zbiorowości etnicznej przerwała II wojna światowa.

 

Aktem o dużej doniosłości w dziejach diaspory polskiej w Austrii było reaktywowanie w grudniu 1945 r. Związku Polaków „Strzecha” (początkowa nazwa Klub Polski). Dużym osiągnięciem „Strzechy” po II wojnie światowej było utworzenie szkoły polonijnej, przedszkola, teatru amatorskiego, czytelni, biblioteki, chóru zespołu muzycznego oraz czasopism - „Wiadomości Polskie” i „Głos Polonii”.

 

Mimo wielu trudności nękających Polonię austriacką, jej życie społeczne, kulturalno-oświatowe i organizacyjne zaczęło się wartko toczyć. Z inicjatywy działaczek polonijnych w 1948 r. utworzono w ramach „Strzechy” Koło Kobiet, którego zadaniem było pielęgnowanie polskich tradycji narodowych, organizowanie kursów zawodowych, roztaczanie opieki nad uczniami szkoły polonijnej, urządzanie imprez artystycznych i towarzyskich, rozwijanie współpracy z organizacjami kobiecymi w Polsce.

 

„Strzecha”, podobnie jak w okresie międzywojennym, tak też od chwili zakończenia II wojny światowej po dzień dzisiejszy, utrzymuje żywe kontakty z Macierzą oraz przedstawicielstwem polskiej służby dyplomatycznej i konsularnej w Austrii. Kontakty te, zwłaszcza w latach 1949-1956, nie były wolne od wywierania na członków tego stowarzyszenia nacisków o różnym zabarwieniu ideologiczno-politycznym.

 

Ważnym wydarzeniem w życiu Polonii austriackiej było połączenie się ze „Strzechą” w 1991 r. niepodległościowego Związku Polaków w Austrii (utworzonego w 1945 r.). Do połączenia obu związków polonijnych przyczynili się Danuta Nemling i Bolesław Karwat.

 

„Strzecha” jest współorganizatorem licznych imprez patriotycznych i kulturalnych, propaguje polską literaturę, urządza obchody rocznic historycznych, polskich i austriackich świąt narodowych..Wielokierunkowa działalność „Strzechy” sprawia, że cieszy się ona zasłużonym uznaniem wśród polskiej zbiorowości etnicznej osiadłej w Austrii oraz w kołach miejscowego społeczeństwa.Wyrazem uznania dla dokonań „Strzechy” było przyjęcie jej oficjalnych delegacji przez prezydenta Austrii dr. Rudolfa Kirchschlaegera z okazji jubileuszu 80 - i 90 – lecia

 

Wszystko, co Związek Polaków „Strzecha” osiągnął w swej bogatej 120-letniej historii, zawdzięcza swym ofiarnym członkom, przyjaciołom – Austriakom oraz rodakom żyjącym w kraju ojczystym.

 

Wybrała: Barbara Husslik

 

Obszerną historię Związku zawierają publikacje wymienione w „Publikacjach o „STRZESZE”

 

 
© 2014 FORUMPOLONII.AT